Diş Telleri Çıktıktan Sonra Dişler Bozulur mu?

Aylarca, hatta bazen yıllarca süren ortodonti tedavisinin ardından nihayet o büyük gün gelir: Diş telleriniz sökülür ve aynaya baktığınızda hayal ettiğiniz o düzgün, kusursuz ve simetrik gülüşle karşılaşırsınız. Bu an, bir hasta için inanılmaz bir mutluluk ve özgürlük hissidir. Ancak diş hekimliğinde ve özellikle ortodonti uzmanlığında çok iyi bilinen biyolojik bir gerçek vardır: Braketlerin sökülmesi, tedavinin bittiği anlamına gelmez; aksine dişlerin yeni konumunu korumak için en az aktif tedavi kadar önemli olan "Pekiştirme (Retensiyon) Tedavisi" döneminin başladığını gösterir.

Ortodontik kuvvetler ortadan kalktığında, dişleri çevreleyen çene kemiği, diş eti lifleri ve periodontal dokular henüz tam olarak olgunlaşmamıştır ve dişleri eski yamuk hallerine geri çekmek isteyen güçlü bir biyolojik hafızaya (relaps eğilimi) sahiptirler. Bu nedenle, diş telleri çıktıktan sonra atılacak adımlar, elde edilen o muhteşem gülüşün ömür boyu kalıcı olup olmayacağını belirleyen tek unsurdur.

Diş Telleri Çıktıktan Sonra Dişler Bozulur mu ve Eski Haline Döner mi?

Hastalarımızın en çok endişe ettiği ve internette sıklıkla arattığı başlık diş telleri çıktıktan sonra eski haline döner mi veya diş telleri çıktıktan sonra dişler bozulur mu sorusudur.

• Biyolojik Yanıt: Evet, eğer pekiştirme tedavisi uygulanmazsa dişler kesinlikle eski hallerine dönmeye çalışır ve dişlerde bozulma meydana gelir.

• Nedeni: Dişleri kemiğe bağlayan esnek periodontal lifler, tıpkı gergin bir paket lastiği gibidir. Tel tedavisi süresince bu lifler esner ve uzar. Teller söküldüğünde, bu lifler dişleri eski konumlarına geri çekmek için büzülürler. Çene kemiğinin yeni diş kökü konumlarına uyum sağlayıp sertleşmesi (kemik yeniden yapılanması) ortalama 1 ila 2 yıl sürer. Bu kritik süreçte dişler serbest bırakılırsa hızla eski yerlerine doğru kaymaya başlarlar. Bu klinik duruma ortodontide "Relaps (Geri Dönüş)" adı verilir.

Diş Telleri Çıktıktan Sonra Ne Yapılmalı?

Diş hekiminiz braketlerinizi söktüğü andan itibaren uygulanması gereken diş telleri çıktıktan sonra ne yapılmalı protokolü şu şekildedir:

1. Pekiştirme Apareylerinin Hazırlanması: Teller çıktığı gün, ortodontistiniz dişlerinizin yeni formuna uygun sabitleyici tel (retainer) ve koruyucu plak ölçülerinizi alır.

2. Derinlemesine Diş Temizliği (Detertraj ve Polisaj): Teller varken fırçanın ulaşamadığı braket kenarlarındaki diş taşları, plaklar ve yapıştırıcı artıkları klinikte tamamen temizlenir ve dişler cilalanır.

3. Çürük ve Diş Eti Kontrolleri: Teller çıktıktan sonra dişlerin arayüzleri rahatça görülebilir hale gelir. Varsa başlangıç çürüklerine veya diş eti büyümesi (gingival hiperplazi) tablolarına müdahale edilir.

Diş Telleri Çıktıktan Sonra Arkaya Takılan Tel (Sabit Retainer) Nedir?

Pekiştirme tedavisinin en güçlü silahı diş telleri çıktıktan sonra arkaya takılan tel yani sabit "Lingual Retainer" apareyidir.

• Nasıl uygulanır?: Ön bölgedeki (genellikle alt ve üst çenede köpek dişleri arasında kalan) 6 dişin iç (dil/damak) tarafına, dışarıdan kesinlikle görünmeyecek şekilde çok ince, tıbbi bir çelik veya titanyum tel özel dolgu malzemeleriyle yapıştırılır.

• Amacı: Bu tel, dişleri birbirine bağlayarak en ufak bir milimetrik kaymayı veya açılmayı fiziksel olarak engeller. Dışarıdan görünmediği için estetik hiçbir kaygı yaratmaz ve konuşmayı etkilemez.

• Ne kadar süre kalmalı?: Sabit retainer telleri en az 3 ila 5 yıl ağızda kalmalıdır. Birçok ortodontist, dişlerin ömür boyu düzgün kalması için bu teli ömür boyu ağızda tutmayı önermektedir.

Diş Telleri Çıktıktan Sonra Plak (Hareketli Pekiştirme) Kullanımı Nasıl Olmalı?

Sabit retainer telinin yanı sıra, arka azı dişlerin de yerini korumak ve tüm çene genişliğini sabitlemek için diş telleri çıktıktan sonra plak kullanımı zorunludur.

• Essix Plak (Şeffaf Koruyucu): Dişlerin üzerine tam oturan şeffaf, sert plastikten üretilen plaklardır. Dışarıdan fark edilmezler.

• Kullanım Takvimi: Teller söküldükten sonraki ilk 6 ay boyunca, bu şeffaf plaklar sadece yemek yerken ve diş fırçalarken çıkarılmalı, günde en az 20-22 saat takılmalıdır. 6 aydan sonra ortodontistinizin onayıyla sadece geceleri uyurken takılma evresine (gece plağı modu) geçilir. Plaklar düzenli takılmazsa diş telleri çıktıktan sonra bozulma kaçınılmazdır.

Diş Telleri Çıktıktan Sonra İz Kalır mı?

Hassas hastalarımızın en çok merak ettiği konulardan biri de estetik kaygılardır: diş telleri çıktıktan sonra iz kalır mı?

• Normal Koşullarda: Eğer hasta tel tedavisi boyunca ağız hijyenine dikkat etmişse, telleri yapıştırmak için kullanılan özel kompozit yapıştırıcılar klinikte özel frezlerle dişe zarar vermeden temizlenir ve dişin üzerinde hiçbir iz kalmaz.

• Hijyen Yetersizliğinde (Beyaz Leke Lezyonları): Eğer tel tedavisi sürerken braketlerin etrafı iyi temizlenmemişse, biriken asitler diş minesinin mineral yapısını bozarak kireçlenmeye yol açar. Teller söküldüğünde braketin altında kalan kısım beyaz kalırken, etrafında mat, tebeşirimsi beyaz leke lezyonları (decalicification) görülür. Bu lekeler kalıcıdır ve sonradan estetik dolgu (Icon tedavisi) veya mikro-abrazyon işlemleriyle tedavi edilmek zorundadır.

Ortodonti Sonrası Koruyucu Apareylerin Karşılaştırma Tablosu

Pekiştirme Tedavisi Sürecinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

• Retainer Telini Kontrol Edin: Dilinizle arkaya takılan teli her gün kontrol edin. Eğer teli dişe bağlayan yapıştırıcı dolgu maddelerinden biri yerinden oynarsa veya tel koparsa, o diş saniyeler içinde kaymaya başlar. Böyle bir durumda hiç vakit kaybetmeden ortodontistinize başvurmalısınız.

• Şeffaf Plak Hijyeni: Şeffaf plağınızı asla sıcak suyla yıkamayın; sıcak su plağın formunu bozar ve dişe oturmasını engeller. Plağınızı oda sıcaklığında soğuk su, sıvı sabun ve yumuşak bir fırçayla temizleyin.

• Yirmilik Diş Takibi: Diş telleri çıktıktan sonra yirmilik dişlerin sürmeye başlaması, ön dişlere doğru büyük bir dikey basınç yaratabilir. Bu basınç pekiştirme tellerini kırabilir veya dişleri sıkıştırarak tekrar yamultabilir. Düzenli panaromik röntgenlerle yirmilik dişlerin pozisyonu cerrahi ekibimizle takip edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Diş telleri çıktıktan sonra dişler ne kadar sürede bozulur?

Pekiştirme teli (retainer) veya plak kullanılmadığı takdirde, dişlerin bozulmaya başlaması günler hatta saatler içinde gerçekleşebilir. Özellikle tedavinin bittiği ilk 3 ila 6 ay biyolojik olarak en riskli dönemdir. İlk hafta içinde bile dişlerin arasında ufak diastemaların (aralıkların) açıldığını veya ön kesici dişlerin hafifçe birbirinin üzerine bindiğini gözlemleyebilirsiniz. Bu nedenle koruyucu apareyler teller söküldüğü gün takılmalıdır.

Arkaya takılan tel (retainer) ağızda ne kadar kalmalı? Çıkarılırsa ne olur?

Lingual retainer telinin ağızda kalma süresi vakadan vakaya değişmekle birlikte minimum 3 ila 5 yıldır. Ancak modern ortodontide genel kabul gören yaklaşım, bu telin ömür boyu ağızda kalması yönündedir. Tel çıkarıldığı takdirde, yaşlanmaya bağlı fizyolojik çene daralmaları ve kas baskıları nedeniyle dişlerin ilerleyen yaşlarda yeniden bozulma riski her zaman mevcuttur.

Şeffaf koruyucu plağımı bir süre takmadım, şimdi dişime oturmuyor. Ne yapmalıyım?

Şeffaf plağınızı birkaç gün takmadığınızda ve plağı tekrar dişinize geçirmeye çalıştığınızda aşırı sıkışma, ağrı hissediyorsanız veya plak dişe tam oturmuyorsa, bu durum dişlerinizin çoktan mikro düzeyde kaymaya başladığının kesin kanıtıdır. Plağı zorla takmaya çalışmak diş köklerine ve kemiğe zarar verebilir. Bu durumda hemen ortodontistinize başvurmalısınız; dişleriniz çok fazla bozulmadıysa kısa süreli yeni bir şeffaf plak revizyonu ile dişler eski haline getirilebilir.