Takma Diş Çeşitleri, Bakımı ve Fiyatları

Dişlerin kısmen veya tamamen kaybedilmesi; yalnızca yemek yemeyi zorlaştırmakla kalmaz, yanakların çökmesine, dudak çevresinde kırışıklıkların derinleşmesine ve konuşma sırasında seslerin bozulmasına yol açar. Diş eksikliği yaşayan hastalar için en köklü ve yaygın çözümlerden biri halk arasında "damak diş" olarak da bilinen takma diş (hareketli protez) uygulamalarıdır.

Günümüz protetik diş hekimliğinde gelişen akrilik polimerler, esnek naylon tabanlar ve hassas tutucular sayesinde takma dişler, geçmişin kaba ve ağızdan fırlayan protezlerine kıyasla çok daha doğal, hafif ve konforlu üretilebilmektedir.

Takma Diş Nedir?

Klinik protetik diş hekimliğinde takma diş, ağızda doğal dişlerin tamamının veya bir kısmının bulunmadığı durumlarda doku desteği (damak kemiği ve mukoza) ya da kalan dişlerin yardımıyla retansiyon (tutuculuk) sağlayan, hasta tarafından serbestçe takılıp çıkarılabilen yapay diş aygıtıdır.

Hareketli protezler, çiğneme basıncını doğrudan diş etine ve altındaki çene kemiğine iletir. Yüz yüksekliğini (dikey boyutu) yeniden kurarak hastanın yüz profilinin gençleşmesini sağlar ve dudak desteğini geri kazandırır.

Takma Diş Çeşitleri Nelerdir?

Hastalarımızın sıklıkla araştırdığı takma diş modelleri ağızdaki diş eksikliğinin derecesine ve tutuculuk mekanizmasına göre 4 ana gruba ayrılır:

1. Tam Damak Protez (Total Protez): Ağızda hiç doğal diş kalmadığında alt ve üst çeneye uygulanan klasik takma diş modelidir. Tutuculuğunu tamamen damak mukozasına vakum etkisiyle yapışarak sağlar.

2. Kancalı Bölümlü Protez (Parsiyel / İskelet Protez): Ağızda bazı sağlam dişlerin bulunduğu durumlarda uygulanır. Metal bir döküm iskelet üzerine pembe akrilik ve yapay dişler yerleştirilir; kalan doğal dişlere metal kancalar (kroşeler) ile tutunur.

3. Hassas Bağlantılı (Çıtçıtlı / Çivisiz) Protez: Kancalı protezlerin estetik dezavantajını yok eden modeldir. Kancalar yerine, kaplama yapılan dişlerin içine gizlenen görünmez kilit mekanizmaları (çıtçıtlar) kullanılır. Dışarıdan bakıldığında hiçbir metal parça görünmez.

4. İmplant Destekli Hareketli Protez (Overdenture): Çene kemiğine yerleştirilen 2 veya 4 adet implantın üzerine çıtçıt (locator veya topuz başlıklı) sistemiyle oturan takma diştir. Vakum yerine doğrudan implanta kilitlendiği için ağızdan çıkma riski sıfıra yakındır.

5. Esnek (Deflex / Valplast) Takma Dişler: Metal içermeyen, doku renginde esnek poliamid materyalden yapılan, kırılmaya dirençli hafif protez modelleridir.

Takma Diş Nasıl Yapılır?

Hastaların tedaviye başlamadan önce merak ettiği takma diş nasıl yapılır süreci ortalama 4 ila 5 klinik seans gerektirir:

1. İlk Teşhis ve Anatomik Ölçü: Çene kemiğinin yapısı ve yumuşak dokular incelenir; hastanın ağzından standart ölçü kaşıkları ile ilk anatomik ölçü alınır.

2. Kişiye Özel Kaşık ve Fonksiyonel Ölçü: Laboratuvarda hastanın çene modeline özel bireysel kaşık üretilir. Çiğneme ve yanak hareketlerini kaydeden detaylı ikinci ölçü (fonksiyonel ölçü) alınır.

3. Kapanış ve Çene İlişkilerinin Kaydı: Mum şablonlar (şablonlu plaklar) ile alt ve üst çenenin kapanış yüksekliği, dudak dolgunluğu ve gülüş hattı kaydedilir.

4. Dişli Mum Prova: Hastanın ten rengine, yüz şekline ve yaşına uygun seçilen yapay dişler mum kaide üzerine dizilir. Hasta aynaya bakar; estetik duruş, konuşma ve harflerin çıkışı hekimle birlikte değerlendirilir.

5. Teslim ve Uyumlandırma: Laboratuvarda mum dokunun yerini sertleşmiş akrilik alır, protez tesviye edilip parlatılır. Ağızda erken temaslar ve kenar fazlalıkları düzeltilerek protez hastaya teslim edilir.

Takma Diş Vurması Nasıl Geçer?

Yeni yapılan bir protezin ilk günlerde damağı vurması ve küçük aft benzeri beyaz yaralar oluşturması oldukça yaygındır. Takma diş vurması nasıl geçer konusunda uygulanması gereken tıbbi adımlar:

• Asla Protezi Kendiniz Törpülemeyin: Hastaların en büyük hatası evde zımpara, tırnak törpüsü veya bıçakla protezin vuran yerini kazımaktır. Bu işlem protezin vakum dengesini tamamen bozar ve çöp olmasına neden olur.

• Hekim Kontrolüne Gitmeden Önce Protezi Takın: Vuran yeri hekimin tam olarak görebilmesi ve artikülasyon kağıdıyla işaretleyebilmesi için randevudan önceki en az 3-4 saat boyunca protez ağızda takılı olmalıdır.

• Klinikte Vuruk Alınması: Hekiminiz özel aşındırıcı frezlerle protezin vuran sert kenarından milimetrenin onda biri kadar pay alır; vuruk acısı dakikalar içinde kesilir.

• Evde İyileştirici Bakım: Damağınızdaki yaranın hızla kapanması için protezi çıkardıktan sonra ılık tuzlu suyla gargara yapın veya hekiminizin önereceği hyaluronik asit içerikli yara iyileştirici jelleri sürün.

Takma Diş Yemek Yerken Neden Çıkar ve Nasıl Önlenir?

Hastalarımızın en çok şikayet ettiği durum takma diş yemek yerken çıkıyor problemidir:

Çıkmanın Nedenleri

• Ön Dişlerle Lokma Koparma: Ön dişlerle elma veya sandviç ısırıldığında protezin arka kenarı kaldıraç etkisiyle damaktan ayrılır ve vakum bozulur.

• Tek Taraflı Çiğneme: Yalnızca sağ veya sol tarafla çiğnemek karşı tarafın havaya kalkmasına neden olur.

• Çene Kemiğinde Aşırı Erime: Özellikle alt çenede kemik tepeciği dümdüz olmuşsa protezin tutunacağı bir çıkıntı kalmaz ve dil hareketleriyle protez oynar.

Çözüm Yolları

• Çift Taraflı Çiğneyin: Lokmaları küçük parçalara bölün ve ağzınızın hem sağına hem soluna aynı anda eşit yerleştirerek iki tarafla çiğneyin.

• Protez Yapıştırıcıları Kullanın: Eczanelerde satılan kaliteli protez yapıştırıcı kremler protezin altına ince bir tabaka halinde sürüldüğünde 8-12 saat boyunca kaymayı ve araya yemek kaçmasını önler.

• İmplant Desteği (Kesin Çözüm): Eğer kemik çok eridiyse alt çeneye yerleştirilecek 2 adet implant ve çıtçıt sistemi protezin oynamasını tamamen bitirir.

Takma Diş Nasıl Temizlenir?

Protezin ömrünü uzatmak ve ağızda kötü koku ile mantar (protez stomatiti) oluşumunu önlemek için takma diş nasıl temizlenir protokolü:

• Her Yemekten Sonra Yıkayın: Yemekten sonra protezi çıkarıp akan ılık su altında yemek artıklarından arındırın.

• Diş Macunu ile Fırçalamayın: Normal diş macunları aşındırıcı mikro partiküller içerir ve takma dişin akriliğini çizer. Çizilen yüzeyler bakteri ve leke yuvası haline gelir. Protez, özel protez fırçası ve sıvı sabun veya köpük temizleyicilerle fırçalanmalıdır.

• Efervesan Temizleme Tabletleri Kullanın: Haftada 2-3 kez ılık suya atılan temizleme tabletlerinde protezi 15-20 dakika bekleterek mikroskobik bakteri ve sigara/kahve lekelerini çözün.

• Lavaboya Düşürme Riskine Karşı Önlem: Protezi yıkarken elinizden kayıp seramik lavaboya çarpıp kırılmaması için lavabonun içine su doldurun veya tabanına havlu serin.

• Gece Protezle Uyumayın: Damağın dinlenmesi ve nefes alması için protez gece çıkarılmalı, kuruyup deforme olmaması için temiz bir su dolu kap içinde bekletilmelidir.

Takma Diş Fiyatları Nasıl Belirlenir?

Klinik değerlendirmelerde merak edilen takma diş fiyatları, kullanılan teknolojilere ve malzeme kalitesine göre değişir:

1. Protezin Türü: Tam damak protez, iskeletli kancalı protez ve hassas bağlantılı (çıtçıtlı) protezlerin laboratuvar işçilik ve parça maliyetleri farklıdır.

2. Kullanılan Yapay Diş Malzemesi: Standart akrilik dişler ile aşınmaya dirençli kompozit veya çok katmanlı estetik porselen dişlerin maliyeti farklıdır.

3. İmplant Desteği Varlığı: Protezin altına locator, ball ataşman veya bar sistemi gibi implant destek parçalarının dahil edilmesi.

4. Kaide Materyali: Standart sert akrilik ile esnek (kırılmaz naylon) kaideler arasındaki hammadde farkları.

Takma Diş Türleri Karşılaştırma Tablosu

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Yeni takma dişe alışmak ne kadar sürer?

Yeni bir takma dişe alışma süresi kişiden kişiye değişmekle birlikte genellikle 3 ila 6 hafta sürer. İlk günlerde ağızda yabancı cisim hissi, tükürük salgısında artış, hafif mide bulantısı ve peltek konuşma çok doğaldır. Protez düzenli takıldıkça dil ve yanak kasları protezi yerinde tutmayı öğrenir, dokular adapte olur ve protez ağzın doğal bir parçası haline gelir.

Takma dişi temizlemek için çamaşır suyu veya kaynar su kullanılır mı?

Hayır, kesinlikle hayır! Çamaşır suyu veya deterjan gibi kimyasallar akriliğin içine işler, protezin rengini bozar, zehirlenme riski yaratır ve diş etlerini yakar. Kaynar su ise akrilik protezin moleküler yapısını gevşeterek eğrilmesine (distorsiyona) yol açar; şekli bozulan protez bir daha asla damağa oturmaz. Temizlikte yalnızca ılık su ve özel protez tabletleri kullanılmalıdır.

Takma dişlerle gece uyunur mu?

Hayır, hekiminiz ilk teslim gününde özel bir kontrol için istemedikçe gece kesinlikle takma dişle uyunmamalıdır. Protezin altında kalan damak mukozası gün boyu basınca maruz kalır. Gece protezi çıkarmak damak dokusunun dinlenmesini, kan dolaşımının yenilenmesini ve mantar enfeksiyonlarının (oral kandidiyazis) önlenmesini sağlar.